واکاوی پاسخ دهی واکنشی تقنینی نظام عدالت کیفری در قلمرو جرایم ارتکابی اشخاص حقوقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. رایانامه: jamilezainali@gmail.com

2 گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: Mohsen.Shekarchi@gmail.com

3 گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. رایانامه: Dr.gh.masoud@gmail.com

10.30495/alr.2021.1939602.2165

چکیده

زمینه و هدف: رویکرد یا ماهیت پاسخ‌دهی یک نظام عدالت کیفری به رویکرد سیاست جنایی همان نظام در حوزه مقابله با جرم مرتبط است و حسب مورد می‌تواند اصلاح‌گرا، سزادهنده، کنترلی یا ترمیمی باشد. در این میان، پاسخ‌دهی با اشخاص حقوقی در مقایسه با اشخاص حقیقی که مرتکب یک جرم شده باشند، ماهیتاً متفاوت خواهد بود. به‌عبارتی، با سازوکار عادی پیش‌بینی‌شده برای پاسخ‌دهی به جرایم ارتکابی اشخاص حقیقی، نمی‌توان به پاسخ‌دهی اشخاص حقوقی پرداخت. پاسخ‌های واکنشی نظام عدالت کیفری به‌صورت مجازات نمودن اشخاص حقوقی است که از بین مجازات‌های عمومی شرعی، فقط تعزیر قابلیت اعمال را نسبت به اشخاص حقوقی دارد و برای اشخاص حقوقی بهتر است که از مجازات‌های اختصاصی این اشخاص از قبیل انحلال، مصادره، ممنوعیت‌ها، جزای نقدی و انتشار حکم محکومیت استفاده شود.
روش: پژوهش حاضر به‌صورت توصیفی- تحلیلی انجام شده است.
یافته‌ها و نتایج: نظام عدالت کیفری ایران در نظام پاسخ‌دهی واکنشی از مناسب نبودن مجازات‌های پیش‌بینی‌شده برای تمامی اشخاص حقوقی رنج می‌برد. همچنین اشخاص حقوقی حقوق عمومی که در اعمال حاکمیتی، فاقد مسئولیت کیفری هستند و ابهام در مصادیق امر حاکمیتی راهکاری برای فرار اشخاص حقوقی حقوق عمومی از مسئولیت کیفری است. وضع مقررات دادرسی کیفری افتراقی برای پاسخ‌دهی به جرایم ارتکابی اشخاص حقوقی و همچنین تعیین دقیق شیوه اجرای مجازات‌های اختصاصی اشخاص حقوقی از نیازهای اساسی این نظام پاسخ‌دهی هستند.

کلیدواژه‌ها


- ابن منظور، محمد بن مکرم. (1408). لسان العرب. جلد 11. داراحیاء التراث العربی.
- اردبیلی، محمدعلی. (1393). حقوق جزای عمومی. چاپ سی و دوم. جلد دوم. میزان.
- استفانی‌، گاستون‌؛ بولک،  برنار؛ لواسور، ژرژ . (1377). حقوق جزای عمومی. ترجمه حسن دادبان‌. دانشگاه علامه طباطبایی.
- بولک، برنار. (1384). کیفرشناسی‌. ترجمۀ‌ علی‌حسین‌ نـجفی ابـرندآبادی. چاپ چهارم. مجد.
- پاسبان، محمدرضا. (1389). حقوق شرکت‌های تجاری. چاپ هفتم. سمت.
- پوربافرانی، حسن. (1392). حقوق جزای اختصاصی‌(جرائم‌ علیه‌ اشخاص). جنگل.
- پوربافرانی، حسن؛ سیفی، مهدیه. (1394). گونه شناسی مجازات شخص حقوقی. آموزه‌های حقوق کیفری، بهار و تابستان (9).
- پیرانی، محمد؛ بایرامی، ولی؛ قیطران، ستاره. (1396). مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی. مطالعات حقوق، زمستان(16). 
- دهخدا، علی‌اکبر. (1382). لغت‌نامه دهخدا. دانشگاه تهران
شریفی، محسن. (1395). مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در نظام کیفری ایران و فرانسه. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 21 (76-75)، 116-81.
- شمعی، محمد. (1392). درآمدی بر جرم انگاری و جرم‌زدایی.چاپ اول. جنگل.
- شیکر، دیوید. (1393). مفهوم و ماهیت مجازات. ترجمۀ حسین‌ آقایی‌ جنت‌مکان‌. جنگل.
- صالحی، فاضل. (1376). دیه یا مجازات مالی. دفتر تبلیغات اسلامی.
- صانعی‌، پرویز. (1371). حقوق جزای عمومی.چاپ چـهارم. گـنج دانش.
- صفار، محمدجواد. (1390). شخصیت حقوقی. چاپ اول. بهنامی.
- طهماسبی، جواد. (1396). آیین دادرسی کیفری. چـاپ سـوم. جلـد دوم. بنیـاد حقـوقی میزان.
- فلاحی، احمد. (1393). اصل ضرورت در جرم انگاری. چاپ اول. دادگستر.
- گرجی، ابوالقاسم. (1380). دیات. چاپ اول. دانشگاه تهران.
- گلدوزیان، ایرج؛ قربانی، ابراهیم. (1391). مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در کنوانسیون‌های بین‌المللی. دادرسی، (92): 16-10.
- لوترمی، لورانس‌؛ پاتریک‌ کلب. (1387). بایسته‌های حقوق کـیفری عـمومی‌ فـرانسه‌. میزان.
- محسنی، مرتضی. (1376). حقوق جزای عمومی (مسئولیت کیفری).گنج‌ دانش‌.
- محقق داماد، مصطفی. (1379). قواعد فقه بخش جزایی. چاپ اول. . مرکز نشر علوم اسلامی.
- موسوی خـویی، سـیدابوالقاسم. (1975). مبانی‌ تکملة‌ المنهاج. مطبعة‌ بابل‌.
- میرسعیدی، منصور. (1373). ماهیت حقوقی دیات. چاپ اول. میزان.
- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. (1383). مباحثی در علوم جنایی. مجموعه دوجلدی به کوشش شهرام ابراهیمی.
- نوربها، رضا. (1392). زمینه‌ی حقوق جزای عمومی. چاپ سی و چهارم. گنج دانش.
- Ashworth, A. (2005). Sentencing and Criminal Justice, First published, Cambridge University Press.
- Dandurand, Y. (1999). Entertaining Realistic Expectations‌ about‌ the Effect‌ of‌ Criminal‌ Sanctions Imposed on Corporate‌ Entities: Canada, in: Albin Eser & Günter Heine & Barbara Huber (eds.), Criminal Responsibility of‌ Legal‌ and Collective Entities, International Colloquium, Berlin‌.
- Fieberg, G. (1999). National‌ Developments‌ in Germany: An Overview, in: Albin Eser & Günter Heine & Barbara Huber (eds.), Criminal Responsibility‌ of‌ Legal‌ and Collective Entities, International Colloquium.
- Heine, G. (1999). Sanctions in the Field of Corporate Criminal Liability, in: Albin Eser & Günter Heine & Barbara Huber (eds‌.), Criminal‌ Responsibility of Legal and Collective Entities, International Colloquium, Berlin, 4-6 May 1998.
- Jiachen, J. L. (1999). The Legislation and Judicial Practice on Punishment of Unit Crime in China, in‌: Albin‌ Eser & Günter Heine & Barbara Huber (eds.), Criminal Responsibility of Legal and Collective Entities, International Colloquium, Berlin.
- Wells C (2011). Corporate Liability in England and‌ wales‌: past, Present, and Future‌; available‌ at Corporate criminal liability, Volume, Springer.