مبانی و شرایط استناد به اعتبار امر مختوم قضایی با بررسی تطبیقی در نظام های حقوقی کامن لا، کشورهای عربی و ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران.

2 گروه حقوق، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد،ایران(نویسنده مسئول).

چکیده

اعتبار امر مختوم قضایی  با هدف جلوگیری از طرح دعاوی مجدد و تحمیل هزینه گزاف بر پیکره دستگاه قضایی در نظام های حقوقی کامن­لا، کشورهای عربی و ایران که از سیستم حقوقی رومی – ژرمنی تبعیت می­کنند مبانی متفاوتی دارد. ساده بودن شرایط استناد به این اعتبار در سیستم کامن­لا سبب شده تا قضات درگیر پیچیدگی­­های این قاعده در سیستم حقوقی کشورهای عربی و ایران نباشند.
نظام عرفی، به جای بررسی سه رکن وحدت سبب، موضوع و اصحاب دعوا که در کشورهای عربی و ایران شرایط استناد به اعتبار امر مختوم قضایی محسوب می­شوند،  تنها سه شرط را لازم دانسته است تا این اعتبار تحقق یابد؛ حکم قطعی و نهایی، مرجع صالح قضایی ، طرفین یکسان نسبت به همان موضوع سابق. مهمترین چالش در نظام کشورهای عربی و ایران اقامه دوباره همان دعوای سابق به استناد سبب جدید و خلط موضوعات است. وحدت موضوع نیز برخلاف نظام کامن­لا رکن اصلی اعتبار مذکور در کشورهای عربی و ایران  می­باشد، که هر دو به عنوان یک نوع استاپل در سیستم کامن لا و جزء آثار اعتبار امر مختوم قضایی محسوب می­شوند.
عدم تمایل به تعدیل شرایط و مبانی اعتبار امر مختوم قضایی در نظام کشورهای حقوق نوشته، باعث شده تا علاوه بر هدر دادن منابع اقتصادی، توان علمی قضات صرف بررسی جزئیات همان دعوای سابق شود و به نظر می­رسد استفاده از قابلیت­های سیستم عرفی در این زمینه می­تواند ضمن جلوگیری از ورود تعداد زیادی پرونده به سیستم دادرسی، رویه قضایی را بر مسائل ماهوی مد نظر قانونگذار متمرکز کند.

کلیدواژه‌ها