بررسی جرم شناختی تشهیر در اهداف مجازات‌ها

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر کرد

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد

چکیده

مبنا و هدف: چگونگی اجرای مجازات از مسائل مهم و چالش برانگیز حقوق کیفری به شمار می‌آید. بازدارندگی به عنوان یکی از اهداف اساسی حاکم بر مجازات‌ها بعضی از مجریان عدالت کیفری را بر آن داشته است تا چنین هدفی را از راه اعلان عمومی مجرم دنبال کنند. در فقه جزایی اسلام و به تبع آن در نظام کیفری ایران هم، چنین تمایلی وجود دارد. تشهیر که به معنای رسوا کردن و به بدی یاد کردن است، یکی از مصادیق اقدامات تامینی تربیتی است نه به قصد مجازات و سزادهی، بلکه تنها به منظور تنویر افکار عمومی و به تبع آن، پیشگیری از تکرار جرم از سوی مجرم و پیشگیری از بزه‌دیدگی افراد بیشتر، اجرا می‎گردد. 
روش: پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است که با جمع‌آوری و فیش‌برداری و مداقه قوانین و مقررات و منابع فقهی مطالب مورد نظر تحلیل و ارزیابی گردید.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌های تحقیق نشان از آن دارد که کیفر تشهیر از نوع مجازات تعزیری بوده و به عقیده اکثر فقها، مجازات اصلی جرم شهادت زور بوده و از منظر مشهور فقها در خصوصی قاذف، قوّاد، کلاهبردار و مفلس هم قابل اجراست. در خصوص ماهیت، موارد و کیفیّت اجرای تشهیر میان فقها اختلاف نظرهایی وجود دارد در قوانین جزایی ایران نیز، تشهیر به عنوان مصداقی از مجازات‌های تعزیری پیش بینی شده و در مقررات مختلف از جمله قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری، چگونگی و شیوه اجرای آن پیش بینی گردیده است و با توجه به هدف مجازات‌ها که همان مدیریت و پیشگیری از تکرار جرم است، مجازات تشهیر هم بر همین مبنا قابل بررسی است. تشهیر، از جمله کارآمدترین تدابیر و شیوه‌های پیشگیری وضعی از ارتکاب جرم است که پیشتر، مورد تأکید سیاست جنائی اسلام بوده و هم اکنون نیز در کشور ایران و سایر کشورهای اسلامی و غیر اسلامی و در موارد مختلف، به مورد اجرا گذاشته می‌شود. فرصت و موقعیت یکی از ارکان زمینه ساز ارتکاب هر جرمی است و تدبیر تشهیر، این رکن ساختاری پدیده مجرمانه را متزلزل کرده و تهدیدهای بعدی را منتفی می‌سازد و با ویژگی پیشگیرانه خود، خطرات جبران ناپذیر تکرار جرم و هزینه‌های فردی و اجتماعی فراوان آن را مرتفع می‌نماید. 
واژگان کلیدی: تشهیر، اهداف کیفر، مجازات، فقه، جرم شناختی.