مطالعه قاعده لاضرر و لاضرار فی الاسلام در مقررات خانواده نظام حقوقی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تهران پردیس ارس

چکیده

نظام حقوقی کشورمان بر پایه اصل چهارم قانون اساسی پیوند آشکاری با فقه اسلامی دارد. پاسخ-های کنشی و واکنشی در برابر ضرر در پرتو قاعده فقهی بسیار مهمی به نام لاضرر و لاضرار فی‌الاسلام مشروعیت می‌یابد. این قاعده مستنداتی از کتاب، سنت و نیز عقل دارد. در این قاعده فقهی، ضرر به مفهوم لزوم جلوگیری از زیان‌های مادی و ضرار نیز به معنای جلوگیری از زیان-های غیرمادی است. از آنجا که مقررات خانواده در نظام حقوقی ایران در چارچوب دو قانون مدنی و نیز حمایت خانواده تبیین شده‌اند، بررسی قاعده لاضرر و لاضرار در این چارچوب انجام می‌شود. در این راستا، مواردی همچون اعتیاد منتج زوج، محکومیت به حبس و نیز ترک زندگی بیش از پنج سال از سوی زوج به گونه‌ای که مانع از پرداخت نفقه زوج شوند، در شمار مفهوم ضرر جای می-گیرند افزون بر این، مواردی همانند اعمال حق فسخ نکاح از سوی هر یک طرفین در هنگام تحقق موجبات آن، انحطاط اخلاقی زوج و...نیز به عنوان ضرار محسوب می‌شوند. برخی از مواد قانون مدنی همانند ماده 115 و خوف ورود ضرر به زن در صورت هم‌بودی با مرد نیز رویکردی تلفیقی را در این‌باره در پیش‌گرفته‌اند. این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی وبا بهره‌گیری از منابع دسته اول پژوهشی نگاشته شده درصدد بررسی جایگاه قاعده لاضرر در مقررات خانواده است و نتیجه می‌گیرد که شماری از مواد قانون‌های مدنی و نیز خانواده آشکارا به این قاعده توجه داشته‌اند.
واژگان کلیدی: لاضرر، لاضرار، قانون مدنی، قانون حمایت خانواده، زیان

کلیدواژه‌ها